Geen chemo of bestraling, maar immuuntherapie kan tumor definitief vernietigen.

17-11-2021 10:08


Auteur: Bert van den Hoogen - ad.nl/gezond



Hoogleraar Sjoerd van der Burg. 

Foto: Peter Franken.






ONDER PROFESSOREN: Sjoerd van der Burg stond ruim dertig jaar geleden aan het begin van de immuuntherapie. Hij legt uit hoe een tumor in elkaar zit en hoe ingewikkeld het is om een immuuntherapie in te zetten om de tumor te bestrijden.


Uw vakgebied in maximaal honderd woorden?


,,Ik onderzoek de rol van het afweersysteem bij het bestrijden van kanker. In ons lichaam vindt er constant celdeling plaats. Daarbij worden fouten gemaakt en ontstaan er tumorcellen. Dat gebeurt regelmatig, maar het afweersysteem kan dat bestrijden. Een tumor ontstaat doordat er iets mis is gegaan met die bestrijding. Ik onderzoek wat er dan mis is gegaan en hoe je het afweersysteem op dat punt kunt resetten.''


Even een basislesje: hoe werkt ons afweersysteem?


,,Ons afweersysteem heeft heel veel verschillende T-cellen. Die kun je zien als de elite soldaten die worden afgestuurd op virussen, bacteriën, maar ook tumorcellen. Een jonge T-cel wordt opgevoed om afwijkingen in lichaamscellen te herkennen. Als een lichaamscel afwijkt wordt het interessant omdat er dan een T-cel is die dat kan zien. Je ziet hem dan afremmen, letterlijk over die afwijkende cel rollen om de informatie op te nemen en dan overgaan tot actie. Dat is het doden van deze lichaamscel.''



Vergelijk het met een cockpit vol metertjes. Als één metertje afwijkt, moet een piloot ingrijpen.

Sjoerd van der Burg.



Hoe kan het zo ernstig misgaan dat er een tumor ontstaat?


,,Een tumor ontstaat doordat de celdeling ontspoort. Deze tumorcellen vormen hun eigen omgeving waarin allerlei stoffen en cellen aanwezig zijn. Een kankergezwel is dus meer dan alleen de tumorcellen. Deze tumoromgeving kan de tumorcellen camoufleren, maar ook de werking van de T-cellen onderdrukken. In dit gevecht produceert het afweersysteem dan constant T-cellen die het onmogelijk wordt gemaakt om hun werk uit te voeren. Daardoor kan het afweersysteem uitgeput raken en ontsnapt de tumor.''


Dus een tumor is een intelligent orgaan?


,,Een tumor is een opeenstapeling van fouten en toevalligheden. Daar is niets intelligents aan. Een tumor zit wel ingewikkeld in elkaar waardoor het afweersysteem kan falen. Vergelijk het met een cockpit vol metertjes. Als één metertje afwijkt, moet een piloot ingrijpen. We proberen in onze onderzoeken erachter te komen waarom die metertjes afwijken en hoe we dat kunnen corrigeren.''


Wat voegt immuuntherapie toe aan chemo- en radiotherapie bij de genezing van kanker?


,,Die behandelingen zijn er om de tumor te verzwakken of te verkleinen. Maar de definitieve vernietiging en het opruimen van de dode tumorcellen wordt door het afweersysteem gedaan. Door het afweersysteem op de juiste manier te activeren, kan het dat zelf weer.''



Een vaccin is de trainer van het afweersys­teem.

Sjoerd van der Burg.



Hoe kan het afweersysteem worden geactiveerd met immuuntherapie?


,,Het ligt eraan wat er mis is gegaan. Het kan zijn dat het systeem wel de juiste T-cellen aanmaakt, maar niet voldoende. Wij halen dan die T-cel uit het bloed, expanderen die in het laboratorium en geven ze in grote hoeveelheden terug aan de patiënt. We kunnen ook het eiwit waar die T-cel op reageert inspuiten. Dat is dan een vaccin waarmee we het afweersysteem trainen om de tumor te zien, net zoals vaccins ter voorkoming van infectieziekten. Maar dan terwijl de kanker al aanwezig is. Een vaccin is de trainer van het afweersysteem.''


Dan moet u dus weten welk element in die tumor bestreden moet worden. Hoe doet u dat?


,,Een tumor en zijn omgeving heeft zoveel gedaanten, dat iedereen zijn eigen kanker heeft. Door de samenstelling van de tumor te onderzoeken, weten we steeds beter welke onderdelen wat doen. Zo proberen we alle immunologische factoren in de tumor in kaart te brengen om het immuunprofiel vast te stellen. We zoeken daarbij naar die onderdelen waar we een middel voor kunnen ontwikkelen dat het meest kansrijk is voor de bestrijding van de meest voorkomende vormen van kanker.''



Dit geeft natuurlijk bijwerkin­gen, maar geen behande­ling betekent overlijden.


Sjoerd van der Burg.



Zitten er ook risico's aan immuuntherapie?


,,Vergeleken met chemo- en radiotherapie is er weinig risico dat je een te hoge dosis toedient. Ik pleit er zelfs voor om een zo groot mogelijke klap toe te dienen. Een tumor bestrijden totdat deze geen problemen geeft en onder controle te houden is, is onverstandig. Er kan namelijk altijd een moment komen dat de tumor toch weer aan het immuunsysteem ontsnapt. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden, geldt hier zeker. Dit geeft natuurlijk bijwerkingen, maar geen behandeling betekent overlijden.''



Zo willen we met immuunthe­ra­pie schaamlip­kan­ker bestrijden, zodat het hopelijk niet meer nodig is om chirur­gisch in te grijpen en de vagina op een afschuwe­lij­ke manier te verminken.


Sjoerd van der Burg.



Is dat uw drijfveer om immuuntherapie te onderzoeken?


,,Uiteraard wil ik dat er door immuuntherapie mensen genezen. Zo zijn we net gestart met een vaccin waarmee we proberen om de ontsnapping van longkanker tegen te gaan. We kunnen het ook inzetten om de schade van andere kankertherapieën te verminderen. Zo willen we met immuuntherapie schaamlipkanker bestrijden, zodat het hopelijk niet meer nodig is om chirurgisch in te grijpen en de vagina op een afschuwelijke manier te verminken.'


Wat betekent wetenschap voor u?


,,Het is de verwondering. Voor mij is alles dat afwijkt interessant. Als ik iets nieuws in een tumor of het afweersysteem ontdek wil ik de complexiteit ervan ontrafelen. Dan kom je erachter dat je er nog weinig over weet. Ons onderzoek gaat voorwaarts met veel vallen en opstaan. Maar ik weet wel een stip te zetten waar het naartoe moet en daar een strategie voor te bedenken. Als het via de ene weg niet lukt, bedenken we via welke wegen we er ook zouden kunnen komen. Als we uiteindelijk een oplossing hebben gevonden en het vervolgonderzoek een herhaling van zetten wordt, vind ik het minder interessant. Dan draag ik het liever over aan bedrijven, die daar op ingesteld zijn.''


Als wetenschapper verschilt u dus niet veel van T-cellen?


,,Haha, als je bedoelt dat ik geactiveerd raak om te reageren wanneer iets afwijkt, dan klopt dit wel. Anders dan de T-cellen is mijn primaire reactie niet om te controleren of doden maar om de afwijking te begrijpen.''


Paspoort:


Sjoerd van der Burg

Geboren: 10-06-1966 in Den Haag
Opleiding: Immunologie
Loopbaan: Hoogleraar Immunotherapie van solide tumoren, Leiden UMC; Senior Investigator Oncode Instituut
Privé: Getrouwd, twee kinderen. Woont in Waddinxveen.



Voor de Video van dit Artikel klik hier




Bron: www.ad.nl