Immunotherapie geeft deel longkankerpatiënten meer tijd van leven.

08-01-2019 17:34


Auteur: Arno Heesakkers - bd.nl/brabant




Longarts Bonne Biesma: ,,Ik heb nog geen patiënt nee horen zeggen tegen immunotherapie.''

Foto: jan zandee/fotoburo bolsius.





DEN BOSCH - Longarts Bonne Biesma van het Jeroen Bosch Ziekenhuis zet een nieuwe immunotherapie in bij patiënten met uitgezaaide longkanker. De eerste resultaten zijn hoopgevend. Zijn ze genezen? ,,Nee, maar een deel leeft wel beduidend langer.''

Bonne Biesma (61) is longarts in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. In zijn lange loopbaan heeft hij heel wat slecht-nieuws-gesprekken moeten voeren. ,,Tja,  je weet dat je als longarts met kanker te maken krijgt, dat je lang niet al je patiënten kunt genezen."


Longkanker staat vierde op de lijst van meest voorkomende kankersoorten en is veelal dodelijk. Vijf jaar na de diagnose leeft nog slechts zestien procent. 


Maar ... er is een nieuwe immunotherapie. Biesma werkt er al twee en een half jaar mee, en de eerste resultaten zijn hoopgevend voor patiënten met uitgezaaide longkanker. Toen het middel op de Nederlandse markt kwam, wees de overheid twaalf ziekenhuizen aan die met de therapie mochten beginnen. Inmiddels zijn in het JBZ zo'n 150 mensen behandeld. Van de eerste vijftig patiënten leven er nog twintig. 


,,Dat aantal zou zonder deze therapie dichtbij nul hebben gezeten. Normaal is een jaar na de diagnose nog slechts 40 procent van de patiënten in leven, met dit medicijn zitten we nu op 60 procent. We behandelen nog niet lang genoeg om te weten hoe die cijfers op langere termijn uitpakken. Maar de verwachting is dat het aantal overledenen ook dan lager zal zijn."


Geen valse hoop: 

Zijn de overlevers genezen? ,,Nee, we moeten geen valse hoop geven. Ik denk dat uitgezaaide longkanker op den duur een chronische ziekte kan zijn, maar vooralsnog ga je er vrijwel altijd aan dood. De immunotherapie geeft vooral meer tijd van leven. En dat is een goed begin." 


Zeker ook omdat de bijwerkingen over het algemeen minder belastend zijn dan bij chemotherapie. ,,Het gaat vooral om jeuk en diarree. Het gros van de patiënten ervaart met de nieuwe behandeling meer kwaliteit van leven." Toen de tamtam over de immunotherapie zijn werk had gedaan, stonden patiënten zowat in de rij. Biesma: ,,Wel of geen chemo is voor veel mensen een serieuze vraag, want weegt iets meer tijd wel op tegen de bijwerkingen? Maar ik heb nog geen patiënt 'nee' horen zeggen tegen immunotherapie."


Sterker, soms doen mensen zich bij de dokter gezonder voor dan ze zijn. ,,Om in aanmerking te komen moet je conditie nog goed genoeg zijn, je moet nog een levensverwachting hebben van zeker drie maanden, want het kost tijd voordat het middel werkt. Ik heb mensen meegemaakt die zo bang waren om afgewezen te worden dat ze hun rolstoel ergens in een gang achterlieten om het laatste stukje naar de spreekkamer te lopen. 'Zie je wel, dit kan ik nog'."


Foute cellen:

De basis voor de immunotherapie werd gelegd door de Amerikaan James Allison en de Japanner Tasuku Honjo. Zij ontvingen hiervoor in december 2018 de Nobelprijs voor de geneeskunde. Wat ontdekten zij dan precies? Biesma: ,,Dat het afweersysteem bij een bepaalde groep kankerpatiënten uit staat. En dat je het met medicijnen simpel gezegd weer aan kunt zetten. Dat is belangrijk want kanker begint als ons afweersysteem hapert, als het geen foute cellen meer opruimt. Dan blijven afwijkende cellen bestaan en die kunnen uitgroeien tot een kwaadaardig gezwel."


Op basis van deze ontdekking ontwikkelde Hans van Eenennaam voor MSD in Oss het medicijn Keytruda. Er zijn meer fabrikanten met soortgelijke middelen, maar Keytruda is het meest bekend. MSD pompte de afgelopen jaren 100 miljoen euro in de productie. Op het Osse bedrijventerrein De Geer staat onder meer een bassin voor 20.000 liter materiaal.


Kankerpatiënten willen zelf iets doen:

Oké, maar wat dóet het medicijn precies? Biesma: ,,Het kleeft als het ware aan zogenoemde receptoren. Dat zijn onderdelen van een cel, een soort plakplaatjes die op de tumorcel of op de afweercel zitten. Hoe meer plakplaatjes op de tumorcel hoe beter het medicijn de rem van het afweersysteem kan halen. En dan kan het lichaam het verder zelf weer doen."


Dat is het mooie, zegt Biesma. ,,Kankerpatiënten willen zelf iets doen aan hun ziekte." Chemo is toch een gif dat niet alleen slechte cellen doodt maar ook goede aantast. ,,Bij immunotherapie wordt in je lijf weer iets opgebouwd. Dat is toch een fijnere gedachte." Aanvankelijk werd het middel vooral gegeven aan patiënten met uitgezaaide kanker bij wie chemo noch bestraling had geholpen. Inmiddels wordt het standaard gegeven aan het begin van het ziekteproces. En ondanks de bezwaren vaak in combinatie met chemo omdat gebleken is dat het dan nóg beter werkt, dat meer kwaadaardige cellen doodgaan en de ziekte langer onder controle blijft.


Er is nog veel onderzoek nodig. Want waarom werkt de therapie bij de ene longkankerpatiënt wel en bij de andere niet? En waarom wel bij longkanker, blaaskanker, niercelkanker en zelfs uitzonderlijk goed bij de meest kwaadaardige vorm van huidkanker (melanoom), terwijl het bij sommige vormen van borstkanker, slokdarm- en darmkanker veel minder lijkt aan te slaan? ,,We denken dat behalve die plakplaatjes ook andere factoren van invloed zijn. Maar welke is nog de vraag." 



Als arts ben ik blij dat we meer kunnen betekenen voor mensen met slechte vooruit­zich­ten.

Bonne Biesma, Longarts JBZ.



Niet duidelijk is ook hoe lang de therapie zou moeten duren, een half jaar, twee? ,,De bijwerkingen zijn minder belastend dan bij chemo, maar kunnen dat op termijn wel worden. Die diarree kan zo verhevigen dat mensen daaraan dood gaan. Het is simpel; als het afweersysteem zo hard gaat blazen dat het je organen aanvalt, schieten we ons doel voorbij." 


Ook de financiën spelen een rol, in elk geval toch bij de zorgverzekeraars en de overheid: immunotherapie kost naar schatting 70.000 euro per persoon per jaar. ,,Een duur middel, ja", zegt Biesma. ,,Maar als arts ben ik gewoon blij dat we meer kunnen betekenen voor mensen met slechte vooruitzichten." Want natuurlijk doet het ook wat met de dokter als de dood zich al te vaak aandient in zijn spreekkamer. Biesma wijst op zijn dossierkast. ,,Ik heb de gegevens nog van al mijn gestorven patiënten. Mappen vol, samen vullen ze gemakkelijk een hele plank. En hier geldt toch: hoe minder hoe beter."


Lees hier het verhaal van longkankerpatiënt Jaap Mesu die dankzij immunotherapie al drie jaar langer leeft dan hij had gedacht. 




Bron: www.bd.nl