Anton Slotboom - correspondent Rotterdam.

Reportage Zomerweer.

Nu de zon weer uitbundig schijnt, betekent dat: smeren met zonnebrand. Palen met gratis zonnebrand schieten in Nederland als paddenstoelen uit de grond. Gebruiken bezoekers van de Kralingse Plas ze ook?

De crème is nog maar net aangevuld, en het apparaat aan de Kralingse Plas nog maar net schoongemaakt, als twee Rotterdamse vriendinnen op leeftijd donderdagmiddag komen aangewandeld en luidkeels tegen elkaar zeggen dat dát nou eens een goed idee is. “Kom, we gaan smeren”, zegt Jeanette Zwaan (80) tegen Cora Meijer (78).

En páts, daar gaat de klodder – handsfree opgevangen uit de paal die bij het strandje van de Kralingse Plas gratis zonnebrand distribueert – op het hoofd. Met nog een beetje crème op haar neus willen de twee vriendinnen er best over praten, de risico’s van de zon.

Smeren vinden zij vanzelfsprekend, zeggen ze naast een van de 350 smeerpalen die in Nederland zijn neergezet. De afgelopen dagen zijn ze bijgevuld, klaar voor de zomer die dit weekeinde gevoelsmatig dan echt lijkt te beginnen. “Hier hoorde je vroeger niemand over”, zegt Zwaan. “Maar hele dagen in de zon is echt niet goed voor je.” Een vriendin van Meijer kreeg onlangs de diagnose huidkanker, vertelt ze. “Dat is ook altijd zo’n zonaanbidster geweest.” Lekker bruin worden in de zon? “Wij weten wel beter.”

Niet iedere bezoeker van de Kralingse Plas lijkt zich even bewust van de medische risico’s. Twee Italiaanse vrouwen vinden het toch geen strandweer, zeggen ze, een van hen wijst naar het nagenoeg lege strandje. De echte hitte is nog niet begonnen, smeren is niet echt nodig, concluderen ze samen.

Draag hoedje en T-shirt:

Maar het digitale schermpje dat op iedere ‘smeerpaal’ zit, zegt iets heel anders. ‘Zoek de schaduw op tijdens de middag. Draag hoedje en T-shirt. Smeer je frequent in’,’ staat er. De zonkracht is 6. Dit advies op de palen is altijd up-to-date.

In de zomer van 2022 verscheen de eerste smeerpaal op het strand van Hoek van Holland. Een jaar later stonden er 112 in Nederland. Dit jaar zijn dat er 380, goed voor 4700 liter zonnebrand en 3,5 miljoen smeerbeurten. Ze staan langs sportvelden, recreatieweides, stranden.

‘Er zit een lange periode tussen opgelopen zonneschade en het ontstaan van kanker: twintig, dertig jaar.’

Carla van Gils - directeur KWF Kankerbestrijding.

De palen zijn niet afkomstig van één partij: onder de afnemers zitten zorgverzekeraars, sportclubs en goede doelen, vertelt bedenker Ybe Heemskerk als de paal bij de Kralingse Plas net is gevuld. Hij is met drie Belgen en een Nederlander de oprichter van het Zuid-Hollandse bedrijf Sundo, dat de palen plaatst. Heemskerk wilde kijken naar ‘een oplossing’. Zijn vader had huidkanker. “Ik zag een plek boven zijn wenkbrauw en wist het gewoon meteen: dat was foute boel.”

‘Weren, kleren, smeren’:

Maar zo’n smeerpaal is toch vooral een laatste hulpmiddel voor wie zich nog niet genoeg beschermd heeft, vindt hoogleraar Marlies Wakkee van het Erasmus MC. ‘Weren, kleren, smeren’ is het mantra dat zij en partijen als het Huidfonds en KWF Kankerbestrijding uitdragen.

Weren door uit de zon te blijven in de middaguren. Kleren door uv-werende kleding te dragen. “De mensen die wij nu in het ziekenhuis zien belanden zijn de mensen die in de jaren zeventig, tachtig hele dagen lang in de zon lagen te bakken. Ik zie gelukkig verbetering: als ik nu ouders zie met kinderen op het strand, zie ik veel kinderen uv-werende kleding dragen.”

Maar de Nederlandse huidkankeraantallen blijven voorlopig wel stijgen. “We zien nu 80.000 nieuwe patiënten per jaar en verwachten een groei van 50 procent.”

In die ‘duizelingwekkende’ cijfers is de nalatenschap van de jaren zeventig en tachtig te zien, zegt Carla van Gils, directeur van KWF Kankerbestrijding. Maar het gedrag van de Nederlander moet nóg meer gaan veranderen, stelt ze. “Daarom investeren we ook in voorlichting en in het plaatsen van smeerpalen op publieke plekken. We hopen dat we dat uiteindelijk in de cijfers van de toekomst gaan terugzien.”

Dat is een langzaam proces, voegt ze toe. “Er zit een lange periode tussen opgelopen zonneschade en het ontstaan van kanker. In het geval van huidkanker praten we over een inductietijd van twintig, dertig jaar.”

Aan de Kralingse Plas scharrelen kinderen rond die door hun ouders in ieder geval deze middag niet lijken te worden ingesmeerd. “Terwijl dat wel iedere twee, drie uur zou moeten”, zegt hoogleraar Wakkee. “De belangrijkste risicofactor is toch echt zonverbranding op jonge leeftijd.”

Bron: www.trouw.nl/binnenland