Mensen wiens gewicht is ontregeld na behandeling voor een hersentumor krijgen een gezonder BMI dankzij een nieuwe therapie. Dat blijkt uit een klinische studie, vandaag gepubliceerd in het toonaangevende New England Journal of Medicine. Het nieuwe medicijn, setmelanotide, biedt hoop voor een verbeterde gezondheid en kwaliteit van leven bij kinderen en volwassenen met een verstoorde hormoonhuishouding na een hersentumor.

Een tumor in de hypothalamus, het controlecentrum voor de hormoonhuishouding in de hersenen, is meestal goed te behandelen. Per jaar wordt bij ongeveer 25 kinderen in Nederland een tumor op deze plek vastgesteld. Bij volwassenen gaat het om zo’n 50 diagnoses per jaar.

Een tumor bij het hormooncentrum in de hersenen is vaak goedaardig, dus kan veilig worden verwijderd. Maar daarna houden veel mensen last van extreme gevolgen van hun beschadigde hypothalamus. Sommigen van hen kunnen zelfs overlijden aan deze gevolgen.

De schade aan de hypothalamus kan leiden tot een verstoring in een belangrijke signaalroute in de hersenen. Dit gebrek aan controle over onder andere verzadiging, lagere energieverbranding en verstoorde impulscontrole leidt tot ongecontroleerd eten en daarmee obesitas. Er was tot nu geen goede behandeling voor.

Klinische studie:

Het Prinses Máxima Centrum leidde de Nederlandse tak van een nieuwe klinische studie onder leiding van Seattle Children's Research Institute. Daarin keken onderzoekers naar het effect van setmelanotide, een medicijn dat het signaal voor verzadiging en energieverbranding in de hersenen herstelt.

Ze zagen dat setmelanotide zorgde voor een daling van 20% in het BMI – een manier om te meten of je een gezond gewicht hebt. De onderzoekers verwachten dat het BMI van de mensen die het medicijn langer dan een jaar blijft nemen, nog verder zal dalen.

‘Het hongergevoel is het moeilijkst’

Roan (14) heeft hypothalame obesitas, nadat hij is behandeld voor een craniopharyngeoom, een tumor op de hypothalamus. ‘Het hongergevoel is het moeilijkst,’ vertelt hij. ‘Ik heb bijna de hele dag honger. Vooral als ik alleen thuis ben of ’s avonds is het lastig om niet steeds aan eten te denken. Op school eet ik daarom op een rustige plek, zodat ik minder in de verleiding kom. Mijn dokter vertelde over het nieuwe medicijn. Het zou zo fijn zijn als dat er komt. Als de honger weg is, blijft elke dag nog steeds een uitdaging. Maar het zou de dag wel een stuk makkelijker maken.’

Onhoudbare situaties:

Prof. dr. Hanneke van Santen is kinderendocrinoloog in het Prinses Máxima Centrum en het Wilhelmina Kinderziekenhuis. Ze leidde de Nederlandse arm van de klinische studie naar setmelanotide. Ze vertelt: ‘Tot nu toe konden we weinig doen voor kinderen met verworven hypothalame obesitas. We konden ze helpen om beter met de gevolgen om te gaan, maar het leven van kinderen en gezinnen raakte totaal ontwricht. Vanaf het moment dat een kind om vijf uur ’s ochtends wakker wordt, heeft het voortdurend een ongecontroleerd hongergevoel waar het niets aan kan doen, en dat niet door eten gestild kan worden. In combinatie met verminderde impulscontrole en initiatiefverlies leidt dit vaak tot onhoudbare situaties thuis.

Nieuwe hoop:

‘Onze klinische studie naar setmelanotide geeft kinderen met hypothalame obesitas en hun gezinnen weer hoop. Het effect van het medicijn was verbluffend. Kinderen die daarvoor niet alleen kampten met overgewicht, maar ook met lusteloosheid, driftbuien en allerlei andere problemen door de obesitas, zagen we echt opleven. En daarbij kwam natuurlijk het tastbare, indrukwekkende gewichtsverlies.

‘De resultaten van onze klinische studie zijn zo overtuigend, dat ik hoop op spoedige vergoeding voor deze patiëntgroep. Dat is nodig om setmelanotide aan te kunnen bieden aan alle kinderen met obesitas na schade aan de hypothalamus.’

De studie is gefinancierd door het bedrijf Rhythm Pharmaceuticals, de fabrikant van setmelanotide. De resultaten zijn vandaag gepubliceerd in het toonaangevende medische vakblad New England Journal of Medicine.

TRANSCEND studie:

Aan de studie deden 120 kinderen en volwassenen mee met ernstige obesitas door schade aan de hypothalamus. Bij de meesten kwam dit door (behandeling voor) een hersentumor. Het gemiddelde BMI van de deelnemers boven de 18 jaar was 41,8.

Van de deelnemers kregen 81 mensen een jaar lang een wekelijkse injectie met setmelanotide. De overige 39 mensen zaten – zonder dat zijzelf of de onderzoekers het wisten – in de controlegroep; zij kregen al die tijd een zoutoplossing (placebo).

Na een jaar was het BMI van de mensen die setmelanotide kregen gedaald met gemiddeld 17%. Binnen de controlegroep was de BMI na een jaar gestegen met een gemiddelde van 3%. Dat viel binnen de verwachting, omdat deze groep mensen nog steeds te maken hadden met een sterk vergrote eetlust en trage verbranding.

Daarmee was het netto-effect van setmelanotide een daling van 20%. Bij het gemiddelde start-BMI van 41,8 betekent dat een afname naar 33,44. Dat wil zeggen dat iemand van 170cm lang netto 24 kilo was afgevallen, van 121 naar 97 kilo.

Een meerderheid van de deelnemers, 88%, kreeg te maken met bijwerkingen van de setmelanotide. Het medicijn veroorzaakt onder andere verkleuringen van de huid, en kan hoofdpijn of maag-darmklachten geven. Desondanks koos 95% van de mensen die meededen aan de studie na afloop om het medicijn te blijven nemen, of ermee te beginnen als ze in de controlegroep zaten.

Een daling in het BMI levert een belangrijke gezondheidswinst op, niet alleen op korte maar ook op de lange termijn. Het verlaagt de risico’s op hart- en vaatziekten en complicaties in de stofwisseling bij mensen met obesitas.

Op basis van de resultaten van deze klinische studie is dit nieuwe medicijn inmiddels goedgekeurd door zowel de Amerikaanse als de Europese medicijnagentschappen, de FDA en de EMA. De onderzoekers hopen dat in de toekomst alle kinderen met schade aan de hypothalamus toegang krijgen tot setmelanotide.

Als volgende stap willen de onderzoekers kijken naar het mogelijke effect van behandeling met setmelanotide direct na of zelfs vóór de operatie. Hiermee zou obesitas voorkomen kunnen worden. In de toekomst zou dit mogelijk kunnen betekenen dat een chirurg meer tumorweefsel veilig kan verwijderen, wat de kans op terugkeer van de tumor kan verkleinen.

Ook vermoeden de onderzoekers dat het aandeel van hypothalamus-gerelateerde obesitas bij volwassenen wordt onderschat. Betere manieren om hypothalame obesitas te onderscheiden van ‘gewone’ obesitas zijn nodig om deze groep op te sporen. Mogelijk zou setmelanotide ook voor hen uitkomst kunnen bieden.

Omdat setmelanotide specifiek aangrijpt op een molecuul in de hersenen dat onder andere de verzadiging en energiebalans regelt, werkt het medicijn niet bij alle soorten obesitas. Het is alleen geschikt voor mensen bij wie het verzadigingssignaal in de hersenen verstoord is.

Prof. dr. Edward Nieuwenhuis, Chief Medical Officer van het Prinses Máxima Centrum, zegt: ‘Bij het verwijderen van een hersentumor kan schade ontstaan aan de hypothalamus met enorme gevolgen voor de kwaliteit van leven. Kinderen kunnen onder andere lijden aan ongeremde eetlust.

‘Het is prachtig dat er een medicijn is dat zo goed blijkt te werken voor deze kinderen met verworven hypothalame obesitas. Met deze studie draagt het Prinses Máxima Centrum sterk bij aan een verbeterde kwaliteit van leven van kinderen met een hersentumor.’

Bron: www.prinsesmaximacentrum.nl