Redacteur - Jeannette Kras

Een experimenteel kankervaccin op basis van mRNA zorgt voor een belangrijke doorbraak in de strijd tegen melanoom, de gevaarlijkste vorm van huidkanker.

Vijf jaar na behandeling hebben patiënten die het speciale vaccin kregen de helft minder kans op terugkeer van hun kanker of overlijden, vergeleken met patiënten die alleen standaard immunotherapie ontvingen. Het zou goed kunnen dat artsen in de nabije toekomst ook gepersonaliseerde kankervaccins tegen andere tumoren in kunnen zetten.

Vaccin op maat:

In de studie combineerden onderzoekers van NYU Langone Health een gepersonaliseerd vaccin (intismeran) met de veelgebruikte immunotherapie pembrolizumab. Alle deelnemers hadden op een eerder moment al een operatie ondergaan waarbij hun melanoom volledig was verwijderd.

Het bijzondere aan intismeran is dat het voor iedere patiënt afzonderlijk wordt ontwikkeld. Eerst wordt daarvoor het verwijderde tumorweefsel geanalyseerd in het lab om een beeld te krijgen van de unieke kenmerken van de kanker. Op basis daarvan wordt een persoonlijk vaccin samengesteld dat het immuunsysteem leert om precies die tumorcellen te herkennen, op te sporen en uit te schakelen. In totaal kregen 107 patiënten de combinatiebehandeling. Hun resultaten zijn vergeleken met die van vijftig patiënten die alleen pembrolizumab toegediend kregen, momenteel de standaardbehandeling na een operatie.

Helft minder kans op terugkeer:

Na vijf jaar was 68,8 procent van de patiënten in de vaccingroep nog altijd kankervrij. In de groep die alleen immunotherapie kreeg, lag dat percentage op 49,1 procent. Het risico op terugkeer van de ziekte of overlijden in de vaccingroep was dus de helft minder groot. Ook de kans dat de kanker zich elders in het lichaam verspreidde, daalde met maar liefst 59 procent.

De overlevingscijfers zijn ronduit spectaculair te noemen: vijf jaar na behandeling was 92,2 procent van de patiënten die de combinatie van het vaccin en immunotherapie kregen nog in leven. In de controlegroep bedroeg dat percentage 71,3 procent. “Onze studie levert sterk bewijs dat behandeling met het intismeran-vaccin, gecombineerd met immunotherapie, het risico op terugkeer van melanoom aanzienlijk kan verlagen en de vooruitzichten voor patiënten duidelijk kan verbeteren”, zegt hoofdonderzoeker Janice Mehnert van de NYU Grossman School of Medicine trots.

Hoe werkt het?

Immunotherapieën zoals pembrolizumab maken gebruik van ons eigen afweersysteem. Normaal gesproken beschikken immuuncellen over een soort remsysteem dat voorkomt dat ze gezonde lichaamscellen aanvallen. Kankercellen zijn gewiekst en weten dat systeem vaak in hun voordeel te gebruiken, waardoor ze onzichtbaar worden voor het immuunsysteem. Pembrolizumab schakelt een van die remmen uit, waardoor afweercellen de tumor weer gaan herkennen en aanvallen.

Het vaccin voegt daar een extra laag aan toe. Net als de bekende coronavaccins maakt intismeran gebruik van mRNA: genetische instructies die cellen vertellen welke eiwitten ze moeten aanmaken. In dit geval gaat het om zogeheten neoantigenen. Dit zijn afwijkende eiwitten die kenmerkend zijn voor kankercellen. Door die eiwitten aan het immuunsysteem te presenteren, worden gespecialiseerde T-cellen getraind om melanoomcellen op te sporen en te vernietigen zodra die opnieuw opduiken.

Meer kankervaccins ontwikkelen:

De implicaties van de studie gaan verder dan de aanpak van melanomen alleen. “Onze resultaten geven onderzoekers wereldwijd vertrouwen dat mRNA-vaccins ook effectief kunnen samenwerken met immunotherapie bij andere vormen van kanker, kankersoorten die tot nu toe moeilijk te behandelen zijn.” Dat onderzoek is inmiddels in volle gang. Een grote fase 3-studie moet uitsluitsel geven of het vaccin ook in een grotere patiëntengroep dezelfde voordelen oplevert. Daarnaast wordt onderzocht of de aanpak kan helpen om terugkeer van onder meer longkanker te voorkomen.

Bijwerkingen:

En hoe zit het met de bijwerkingen van de combinatiebehandeling? Die zijn goed beheersbaar. Patiënten rapporteren vooral vermoeidheid, pijn op de injectieplaats en koude rillingen.

Gelukkig is het percentage patiënten dat aan melanoom sterft de afgelopen tien jaar al sterk gedaald dankzij nieuwe behandelingen. Deze studie maakt duidelijk dat gepersonaliseerde kankervaccins de volgende grote stap hierin kunnen zijn. Voor het eerst lijkt een op maat gemaakt mRNA-vaccin jarenlang bescherming te bieden tegen de terugkeer van een van de meest agressieve vormen van huidkanker.

Bron: www.scientias.nl