Auteur: Eddy Zwerver - rtvnoord.nl/zorg

Vrouwen en transgender mannen die in aanmerking komen voor deelname aan het bevolkingsonderzoek borstkanker, moeten geduld hebben voor ze weer aan de beurt zijn. Het lukt nog steeds niet om iedere twee jaar een controle op borstkanker aan te bieden door een aanhoudend personeelstekort.

Volgens het officiële beleid krijgen vrouwen tussen de 50 en 75 jaar om de twee jaar een oproep voor het laten maken van een röntgenfoto van hun borsten (mammografie). Dat gebeurt op vaste locaties in grote steden, zoals Groningen. Daarnaast zijn er mobiele onderzoekscentra die in kleinere woonkernen en dorpen worden ingezet. Transgenders krijgen niet automatisch een oproep, maar moeten zich zelf aanmelden.

Het bevolkingsonderzoek naar borstkanker is voor vrouwen tussen de 50 en 75 jaar en transgenders in dezelfde leeftijdscategorie die nog borstweefsel hebben. Dat kan bijvoorbeeld gaan om transgender mannen die hun borsten niet hebben laten verwijderen en transgender vrouwen bij wie borsten zijn gegroeid. De eerste groep transgenders krijgt niet automatisch een uitnodiging, omdat zij staan geregistreerd als man. Hetzelfde geldt voor non-binaire personen.

In de praktijk lukt het de laatste jaren niet meer om iedere twee jaar een controle te doen. De oorzaak is een gebrek aan personeel bij Bevolkingsonderzoek Nederland. In plaats van 24 maanden duurt het gemiddeld bijna 28 maanden voordat de volgende uitnodiging bij de betreffende doelgroep wordt bezorgd.
Anders plannen

De langere wachttijd verschilt per regio; Groningen zit in de buurt van het landelijke gemiddelde. Om de vertraging binnen de perken te houden wordt de beschikbare capaciteit anders benut.

Over Bevolkingsonderzoek Nederland:

Bevolkingsonderzoek Nederland is een medisch preventieprogramma van de overheid. Het doel is specifieke vormen van kanker in een vroeg stadium op te sporen en daarmee een optimale behandeling mogelijk te maken. Naast borstkanker gaat het om baarmoederhalskanker en darmkanker.

‘We proberen zoveel mogelijk optimaal te plannen’, zegt woordvoerder Agnes Bouwman van Bevolkingsonderzoek Nederland. ‘Daarbij geldt dat tijd voor afstand gaat. Als we de borstkankerbus ergens neerzetten, nodigen we alle vrouwen uit de omgeving uit. Dat betekent dat we op andere locaties staan dan normaal en dat vrouwen soms verder moeten reizen dan ze gewend zijn.'

Met deze logistieke maatregel wil Bevolkingsonderzoek Nederland de vertraging beheersbaar houden. Van meer risico op gezondheidsschade is geen sprake, aldus Bouwman: ‘De grens die we hanteren is drie jaar. Daar blijven we binnen.’

Voorstadia:

Dit wordt onderschreven door oncologisch chirurg Wendy Kelder van het Martini Ziekenhuis. Kelder is tevens verbonden aan het Academisch Borstcentrum Groningen, een samenwerking tussen het UMCG en het Martini Ziekenhuis.

Een langere tijd tussen twee preventieve onderzoeken leidt niet tot verhoogde kans op sterfte door borstkanker, legt Kelder uit. 'Dit heeft ermee te maken dat screening bedoeld is om voorstadia van borstkanker of een beginstadium van borstkanker op te sporen. Het is zo dat deze voorstadia en vroege stadia zich langzaam ontwikkelen. Een vertraging van 4-5 maanden leidt tot weinig of zelfs geen verandering.'

Het bevolkingsonderzoek is bedoeld om afwijkingen op te sporen terwijl er nog geen klachten zijn. ‘Als je denkt dat er wat mis is, ga naar de huisarts en wacht niet op de uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek’, benadrukt Bouwman.

Kelder: 'Een belangrijk advies blijft altijd om contact met de huisarts te zoeken wanneer er een zwelling in de borst wordt gevoeld. De sneller groeiende tumoren worden vaak door de mensen zelf ontdekt in het interval tussen de screeningsfoto’s. De screening is altijd een momentopname en geeft geen zekerheden voor de toekomst.

Hoe vaker, hoe beter:

Deelname aan het bevolkingsonderzoek is vrijwillig, maar hoe vaker, hoe beter. Bouwman: ‘Door telkens de foto’s te vergelijken met die van de vorige keer, ontstaat een betrouwbaar beeld.’

Net als elders in het land verschilt in onze provincie het deelnamepercentage per gemeente. In Groningen, Midden-Groningen, Oldambt, Pekela en Westerwolde gaf tussen 2022 en 2024 nog geen zeventig procent van de opgeroepen vrouwen gehoor aan de uitnodiging. In Veendam en Stadskanaal lag het percentage iets hoger. Eemsdelta, Het Hogeland en Westerkwartier scoren het hoogst.

Laboratoriumcapaciteit:

Ook het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker kampt met vertraging. ‘Dat heeft te maken met gebrek aan laboratoriumcapaciteit’, legt Bouwman uit. ‘We hebben de samenwerking met een laboratorium opgeschort nadat door een datalek gegevens van vrouwen naar buiten kwamen.’

Bron: www.rtvnoord.nl