Auteur: Renée Moezelaar - trouw.nl/wetenschap

Een uitstrijkje onder de microscoop toont afwijkingen die passen bij een HPV-infectie, de belangrijkste veroorzaker van baarmoederhalskanker.

Bron Beeld Getty Images.

Bevolkingsonderzoek.

Het screenen op baarmoederhalskanker kan efficiënter, denken Groningse onderzoekers. Een nieuwe test zou het bevolkingsonderzoek ook nog eens goedkoper kunnen maken.

De screening op baarmoederhalskanker is in Nederland goed geregeld. Vrouwen boven de 30 krijgen elke vijf jaar een oproep om een uitstrijkje te laten maken bij de huisarts of thuis een zelftest te doen. Met deze test sporen artsen afwijkende cellen op die een voorloper van kanker zijn. Zo worden veel gevallen van kanker voorkomen. Maar volgens onderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en hun spin-off CC Diagnostics kan de huidige screening beter en vrouwvriendelijker.

Het grote probleem met de screening op baarmoederhalskanker is dat ongeveer 50 procent van de vrouwen zich niet laat testen, vertelt Ed Schuuring, hoogleraar moleculaire oncologische pathologie bij het UMCG. “Terwijl we weten dat bijna alle jonge vrouwen ooit besmet worden met het humaan papillomavirus, de belangrijkste veroorzaker van baarmoederhalskanker.”

Daarom worden alle uitstrijkjes eerst getest op aanwezigheid van HPV, vertelt Bea Wisman, universitair docent van de afdeling gynaecologische oncologie van het UMCG: “Als dit virus aanwezig is, heb je een hogere kans op kanker.” Is de test positief, dan is de tweede stap een analyse door een patholoog. Die bekijkt de afwijkende cellen en bepaalt of het kankercellen zijn. “Zo ja, dan word je doorgestuurd naar een gynaecoloog.”

Thuis testen:

Om de screening toegankelijker te maken, is een aantal jaren geleden een zelftest ingevoerd. Vrouwen hoeven dan niet naar de huisarts, maar kunnen thuis materiaal afnemen en dit opsturen met de post. Hier zit echter een nadeel aan: als je HPV-positief bent, moet je alsnog naar de huisarts voor een uitstrijkje. “Het materiaal van de zelftest is namelijk niet geschikt voor beoordeling door een patholoog”, vertelt Wisman.

Nog zo’n obstakel: de beoordeling gaat meestal goed, maar soms lijken de cellen aangetast door kanker terwijl ze dat eigenlijk niet zijn. “Hormonen of een schimmelinfectie kunnen de cellen ook aantasten”, vertelt Nutte van Belzen van CC Diagnostics. Hij spreekt uit eigen ervaring: “Mijn vrouw kreeg te horen dat ze waarschijnlijk kanker had. Later bleek dit gelukkig niet waar te zijn, maar toen waren we al veel onnodige testen verder. Ik dacht meteen: dit moet toch beter kunnen?”

DNA methylering:

Van Belzen stuitte op het onderzoek van Wisman en Schuuring, die al een aantal jaren werkten aan een test met behulp van zogenoemde DNA-methylering. “Wij hebben allemaal genen die ons beschermen tegen het ontstaan van kanker”, legt Wisman uit. “Maar soms raken juist deze genen beschadigd, en dan kun je kanker krijgen. Met behulp van onze PCR-test kunnen we meten of het gen beschadigd is.”

Deze techniek zou een mooie vervanger kunnen zijn voor de huidige analyse door pathologen, denkt Van Belzen: “Deze test werkt goed op het materiaal van een zelftest. Zo bespaar je vrouwen het extra bezoek aan de huisarts, en ze hoeven ook niet zo lang te wachten op de uitslag.”

Bovendien is de test erg betrouwbaar. Van Belzen: “Bij de laatste experimenten konden we de afwijkende cellen beter opsporen dan de huidige methode met de patholoog. Ook wisten we in een groep van drieduizend vrouwen iedereen die al kankercellen had te vinden.”

Jacqueline Louwers, gynaecoloog bij het Diakonessenhuis en niet betrokken bij het onderzoek, noemt DNA-methylering een interessante techniek: “Het is geen nieuwe techniek, maar dit is een goeie toepassing die heel interessant kan zijn bij het opsporen van baarmoederhalskanker.”

Data verzamelen:

Het duurt waarschijnlijk nog wel even voor deze DNA-methyleringstest in Nederland wordt ingevoerd. “We moeten nog meer gegevens verzamelen om te bewijzen dat het werkt”, vertelt Van Belzen. “En dan is het aan de Gezondheidsraad en het RIVM om te bepalen welke test ze willen gebruiken.” De testen worden inmiddels al wel op kleine schaal gebruikt in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.

En het onderzoek staat ook niet stil, want CC Diagnostics werkt samen met het UMCG, IQ Products en het Deense bedrijf PentaBase A/S alweer aan een verbeterde versie. Onlangs ontvingen ze 1 miljoen euro subsidie om hun idee verder te ontwikkelen. “Nu moeten we het DNA uit het materiaal nog chemisch bewerken voor we de test kunnen uitvoeren”, legt Van Belzen uit. “We willen die stap eruit halen. Dit zal tijd en geld schelen, en het zorgt ervoor dat er nog minder kans is op menselijke fouten.”

Maar hoe de screeningsmethoden ook worden verbeterd, één ding is vooral belangrijk: “Laat je alsjeblieft vaccineren en testen”, pleit Schuuring. “Ook de huidige methodes voorkomen veel gevallen van baarmoederhalskanker. Dus als je de oproep krijgt: vraag die zelftest aan of ga langs bij je huisarts. Hoe eerder je erbij bent, hoe beter.”

Bron: www.trouw.nl