Spectaculair resultaat in strijd tegen pancreaskanker: ‘Deze techniek lijkt breed repliceerbaar op andere kankers’.

Interview  Diether Lambrechts

Illustratiebeeld: een arts dient een mRNA-vaccin tegen het coronavirus toe aan een patiënt. AFP

Een nieuw gepersonaliseerd mRNA-vaccin tegen pancreaskanker toont spectaculaire resultaten. Bijna alle patiënten die positief reageerden, zijn zes jaar later nog in leven. Een enorme sprong voorwaarts, aangezien de overlevingskans voor dit soort kanker normaal onder de 13 procent ligt. ‘Ik ben hier zeer positief over’, zegt geneticus Diether Lambrechts (KU Leuven/VIB).

Hoe werkt zo’n vaccin?

“Tijdens de chirurgie nemen artsen een stukje van de tumor af, waarna ze op zoek gaan naar somatische mutaties. Dat zijn genetische foutjes die enkel in de tumor voorkomen en niet in het gezonde weefsel van de patiënt. Tegen die specifieke afwijkingen ontwikkelt men vervolgens een persoonlijk RNA-vaccin.

“Dit vaccin bevat de instructies die ervoor zorgen dat onze immuuncellen deze unieke mutaties herkennen. Omdat die kenmerken zo specifiek zijn voor de tumor, krijgt het immuunsysteem een heel gericht doelwit. Het resultaat is dat je eigen afweersysteem de tumor heel precies kan aanvallen, zonder de rest van het lichaam te beschadigen.

“Wel belangrijk: het gaat hier niet over uitgezaaide kankers, wel over kankers die chirurgisch verwijderd kunnen worden. Normaal moeten patiënten na hun operatie nog jarenlang chemotherapie volgen om eventuele uitzaaiingen te doden. In deze nieuwe aanpak vervangt het vaccin die chemo. Dat is precies de setting waarin de technologie het best blijkt te werken.”

Het gaat nu specifiek over pancreaskanker, maar is er potentieel om ook andere soorten kanker te behandelen?

“Dat lijkt wel het geval te zijn. Er lopen momenteel studies die hoopgevende resultaten laten zien bij onder meer huidkanker en triple-negatieve borstkanker. De techniek lijkt dus heel breed repliceerbaar op een hele resem kankers. Als die lijn zich doortrekt, spreken we op termijn over een gigantisch succes. Ik ben daar zeer positief over.

“De keuze voor pancreaskanker was deels praktisch. Het is een enorm agressieve kanker en helaas hervalt 90 procent van de patiënten na een operatie. Dat betekent dat je bij bijna elke proefpersoon heel snel kunt testen of het vaccin werkt of niet.

“Ter vergelijking: bij triple-negatieve borstkanker is het risico op herval 30 procent. Je zou daar dus zeven op de tien patiënten vaccineren zonder ooit te weten of het vaccin het verschil heeft gemaakt, omdat ze sowieso niet zouden hervallen. Om dergelijke resultaten te boeken bij andere kankertypes heb je dus veel meer proefpersonen en tijd nodig, terwijl je hier bij een kleine groep van zestien patiënten al heel duidelijke conclusies kan trekken.”

Geneticus Diether Lambrechts.

Bron rv.

Is het direct toepasbaar op grotere schaal, of zijn er nog struikelblokken?

“Omdat we telkens opnieuw vertrekken vanuit unieke mutaties in een specifieke tumor, is elk vaccin strikt patiënt-specifiek. Dat betekent dat we voor iedere patiënt telkens een volledig nieuw vaccin moeten ontwikkelen. De grote vraag is natuurlijk hoe bedrijven dit economisch rendabel kunnen maken. Als je voor elk individu apart moet produceren, hangt daar een stevig prijskaartje aan.”

Is er in de toekomst dan geen mogelijkheid tot een algemeen, goedkoper vaccin?

“In onderzoek zoals dat waar we nu aan werken, proberen we af te stappen van dat strikt individuele karakter van die vaccins. In plaats van te focussen op unieke mutaties, zoeken we naar afwijkingen die verschillende patiënten met elkaar delen. Als je die gemeenschappelijke deler vindt, kun je één vaccin ontwikkelen voor een grote groep mensen. Dat zou de kostprijs drastisch naar beneden jagen.

“Omdat die genetische afwijkingen gedeeld zijn, opent dat op termijn zelfs de deur naar preventieve vaccinatie. Maar laat ons realistisch zijn; hoe hoopgevend de huidige resultaten ook zijn, dat laatste blijft voorlopig toekomstmuziek.”

Bron: www.demorgen.be